الف-استاد شهيد مرحوم مطهري
مباحث نهج البلاغه ـ كه هر كدام شايستة بحث و مقايسه است ـ به قرار ذيل است:

1-الهيّات و ماوراء الطبيعه؛ 2. سلوك و عبادت؛ 3. حكومت وعدالت؛ 4. اهل بيت و خلافت؛ 5. موعظه و حكمت؛ 6. دنيا و دنياپرستي؛ 7. حماسه و شجاعت؛ 8. ملاحم و مغيبات؛ 9. دعا و مناجات؛ 10. شكايت وانتقاد از مردم زمان11-اصول اجتماعي؛ 12.اسلام وقرآن؛ 13.اخلاق و تهذيب نفس 14.شخصيّت‎ها، و يك سلسله مباحث ديگر.........آن گاه استاد در ضمن مباحث، به توضيح هر يك از موضوعات فوق به اجمال و اختصار مي‎پردازند.
برگرفته از كتاب سيري در نهج البلاغه مرتضي مطهري، ، ص 31.

ب- استاد مرحوم دكتر سيد جواد مصطفوي

"روش ديگر اين است كه يكي از موضوعاتي را كه تقريباً شامل همة آن بيست وسه موضوع باشد انتخاب كنيم و آن موضوع «ويژگي‎‏هاي حكومت علي ـ عليه السّلام ـ» است.چون نودوهشت درصدخطبه‎ها (و نامه‎ها)در زمان حكومت آنحضرت صادر شده و كلمات قصار را هم نمي‎دانيم چون مدركي نداريم كه چه وقت صادر شده. بنابراين، اين موضوع تقريباً همة نهج البلاغه را پوشش مي‎دهد و موضوعي بسيار با اهميت است؛ زيرا حكومت آن حضرت با اينكه چهار سال و نه ماه بيشتر طول نكشيد حكومت نمونة اسلامي و حقّ و عدل بود و در تاريخ زندگي بشر ودرميان حاكمان و واليان ديگر بي‎نظير بود. ويژگي‎هايي داشت كه در ساير حكومت‎ها نبوده است.اين خصوصيات دوازده تاست كه بدين شرح است: اوّل: آنكه حضرت همواره خدا را در نظر داشت؛ دوّم:‌ با آزادي كامل و رأي صد در صد مردم انتخاب شد...؛ سوم: به كلية مسايل جامعه و امور جزئي و كلّي مردم رسيدگي مي‎كرد... چهارم: به مردم آزادي مي‎داد و آنها را به كاري مجبور نمي‎كرد،پنجم:باصداقت وصريح اللهجه بود و از شيّادي و دغل‎كاري و دسيسه‎بازي بر حذر بود؛ ششم: زندگي ساده‎اي داشت و مانند فقيرترين افراد جامعه زندگي مي‎كرد؛ هفتم: حكومت كردن براي او وسيله بود نه هدف؛ هدف او اعلاي كلمة حق و پيشرفت اسلام بود؛ هشتم: عدالت را در حد بسيار بالا رعايت مي‎كرد؛ نهم: در تقسيم بيت المال مساوات را رعايت مي‎كرد؛ دهم:سنت پيامبر ـ صلّي الله عليه و آله ـ را ملاك عمل خويش قرار داده بود و پيروي از آن را موجب سعادت مي‎دانست؛يازدهم: اتلاف وقت نمي‎كردواز لحظات عمرش به نفع مسلمين استفاده مي‎فرموددوازدهم:براي رضاي خدامي‎جنگيدوهدف توسعه طلبي و افزون خواهي واستعمارواستثمار وخونريزي نداشت،وجنگهاي آن حضرت ـکه اكثرعمرحكومتش رادر جنگ گذرانيد ـدراين بخش قابل بررسي است.اينها ابعاد مختلف حكومت علي(ع)ست كه در گفتار بعد به توضيح آن خواهيم پرداخت.»مضمون برگرفته ازکتاب ؛پرتوی ازنهج البلاغه استاددکترسيدجواد مصطفوی ازص14 تا 18. .


ج-شيخ ثروت منصور هيكل مصري دركتاب خود «هدي و نور من كلام امير المؤمنين ـ عليه السّلام ـ» سخنان آن حضرت را در هفت موضوع ذیل گردآوري كرده است

1-شناسايي خدا2. توصيف آفريده‎هاي زمين وآسمان 3.بعثت پيامبران 4.جلوگيري از بدعتهاويادمرگ؛ 5. نكوهش اهل تكبر 6.تلاش براي دنيانه دلبستگي به آن؛7. كلماتي كه بصورت شعرونثردرزمينه‎هاي سفارش واندرزودعاو مناجات از آنحضرت به جاي مانده است.ر.ك: نهج البلاغه و گردآورندة آن، انتشارات بنياد نهج البلاغه، 182.

د-دسته‎بندي استاد لبيب بيضون:

استادلبيب بيضون نيز در ابتدا كلّ نهج البلاغه را درده باب دسته‎بندي مي‎كند، آن گاه با تفكيك سخنان آن حضرت از يكديگر اين ده باب را به 430 فصل و مبحث مي‎رساند وهر بخش از كلام آن حضرت رادرجاي خود قرار مي‎دهد. ايشان در مقدمة كوتاه خود بر اين كتاب مي‎نويسد:
"براستي چه دشوار است كتابي همانند نهج البلاغه را ـ كه در آن انبوهي از مفاهيم و معاني و دريايي از افكار وجود دارد ـ بتوان درابواب وفصول و مباحثي جاي داد.ومن نهج البلاغه را در ده باب اساسي بدينگونه جاي دادم:

1-اصول دين(عقايد)2.فروع دين(عبادات و معاملات)3.پيشوايي وپيشوايان4.سيرة امام علي بن ابيطالب (ع) 5.حوادثي كه در خلافت امام علي ـ عليه السّلام ـ به وقوع پيوست 6.سياست كشور داري 7.شؤون اجتماعي 8. انسان وابعاد مختلف آن؛9- اندرزها و راهنمايي‎ها؛ 10.فهرستي ازاخلاقيات پسنديده و خصلت ‎هاي نكوهيده. آنگاه هر يك ازاين ابواب رابه چندفصل و هر فصلي رابه چند مبحث تقسيم كردم كه تعداد اين مباحث به 430 مي‎رسد.آنگاه به عنوان مثال درباب اوّل، اصول دين را به نه فصل زير تقسيم‎بندي مي‎كند:

 فصل اوّل: توحيد و شناخت خدا؛ فصل دوم: پرستش براي خدا؛ فصل سوم: آفرينش و آفريدگان؛ فصل چهارم: عدل الهي و تكليف؛ فصل پنجم: قضا و قدر؛ فصل ششم: نبوت و انبيا؛ فصل هفتم: قرآن و سنت؛ فصل هشتم: اسلام و ايمان؛ فصل نهم: معاد و حساب.

ر.ك: لبيب بيضون، تصنيف نهج البلاغه، چاپ دوم، دفتر تبليغات اسلامي، 1408 ق.